به نقل از شبکه خبری آموزشی گیاهان دارویی:

تجارت منصفانه (Fairtrade) یک جنبش جهانی و نظام گواهی‌نامه‌ای است که با هدف ایجاد روابط تجاری عادلانه بین تولیدکنندگان (اغلب در کشورهای جهان سوم) و مصرف‌کنندگان (عمدتاً در کشورهای جهان اول) شکل گرفته است. این نظام تضمین می‌کند که تولیدکنندگان دسترسی به قیمت‌های بهتر، شرایط کاری انسانی، پایداری زیست‌محیطی و شرایط عادلانه تجارت داشته باشند.

ریشه‌های تجارت منصفانه به دهه ۱۹۴۰ بازمی‌گردد، زمانی که سازمان‌های مذهبی در اروپا و آمریکا اقدام به فروش صنایع‌دستی مناطق فقیر کردند. شعار معروف “تجارت نه کمک (Trade not Aid)” در دهه ۶۰ رواج یافت. نخستین برچسب رسمی گواهی تجارت منصفانه با نام “مکس هاولا” (Max Havelaar) در سال ۱۹۸۸ در هلند معرفی شد. پس از آن، در سال ۱۹۹۷، سازمان بین‌المللی تجارت منصفانه (Fairtrade International) شکل گرفت تا این فرایند را یکپارچه و استانداردسازی کند. امروزه این گواهی‌نامه بر بیش از ۳۰ محصول از جمله قهوه، کاکائو، چای، پنبه، گیاهان دارویی و معطر و گیاهان زینتی اعمال می‌شود.

در دنیای کنونی، تجارت منصفانه به عنوان ابزاری برای مقابله با فقر، تبعیض، و نابرابری‌های زنجیره تأمین شناخته می‌شود. این جنبش با تضمین قیمت حداقل، ارائه حق بیمه اجتماعی برای سرمایه‌گذاری در جامعه، ترویج کشاورزی پایدار و فراهم کردن شرایط مناسب برای کشاورزان و کارگران، در راستای اهداف توسعه پایدار (SDGs) گام برمی‌دارد. هرچند چالش‌هایی مانند هزینه بالای گواهی، وابستگی بازار و مدیریت نادرست منابع وجود دارد، اما تجارت منصفانه همچنان به عنوان یک رویکرد مؤثر در جهت عدالت اقتصادی، محیط‌زیست پایدار و مصرف آگاهانه، در حال گسترش است.

تجارت منصفانه در حوزه گیاهان دارویی و معطر به‌عنوان یک رویکرد نوظهور، نقش مهمی در پاسخ به تقاضای روزافزون مصرف‌کنندگان برای تأمین اخلاق‌مدار، حفاظت از تنوع زیستی و حمایت از معیشت پایدار ایفا می‌کند. تحقیقات و مطالعات میدانی نشان می‌دهند که گواهی تجارت منصفانه باعث ثبات درآمد کشاورزان خُرد از طریق قیمت‌های تضمینی، دسترسی به بازارهای بین‌المللی و پرداخت‌های اضافه می‌شود. همچنین، این رویکرد موجب بهبود شرایط کار، کاهش کار کودکان و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های اجتماعی نظیر آموزش و بهداشت شده است. در بُعد زیست‌محیطی، تجارت منصفانه برداشت پایدار را ترویج می‌دهد و بهره‌برداری بیش‌ازحد از منابع طبیعی را کاهش می‌دهد. تعاونی‌ها نیز از طریق آموزش و ارتقاء مهارت‌های فرآوری و کنترل کیفیت، قدرت چانه‌زنی و استقلال بیشتری پیدا کرده‌اند. به‌عنوان نمونه، برداشت ریشه شیرین‌بیان وحشی (Glycyrrhiza glabra) در کشور قزاقستان تحت استاندارد FairWild انجام می‌شود؛ در این چارچوب، برداشت‌کنندگان دستمزد منصفانه دریافت می‌کنند، آموزش‌هایی در زمینه برداشت پایدار می‌بینند و در فرآیند تصمیم‌گیری‌های محلی مشارکت دارند. این گواهی تضمین می‌کند که هم تنوع زیستی حفظ شود و هم معیشت جوامع محلی تأمین گردد.

با وجود این مزایا، چالش‌هایی مانند هزینه بالای گواهی‌گیری، خطر وابستگی به خریداران محدود، و ضعف در توزیع عادلانه منافع، به‌ویژه در تعاونی‌های ضعیف، نیز مشاهده شده است. تجارت منصفانه با تقویت شفافیت و قابلیت ردیابی در زنجیره‌های ارزش جهانی گیاهان دارویی، اعتماد مصرف‌کنندگان و ارزش برند را افزایش می‌دهد. نمونه‌های موفق از هند، نپال و مراکش نشان می‌دهند که این رویکرد می‌تواند امنیت درآمد، توانمندسازی زنان، و حفاظت از منابع طبیعی را به‌طور چشمگیری بهبود بخشد.

مثال هایی از تجارت منصفانه در بخش گیاهان دارویی:

بابونه در مصر:
در مصر، گیاه بابونه به‌طور گسترده‌ای برای صادرات به‌کار می‌رود و در تولید چای‌های گیاهی و محصولات آرایشی استفاده می‌شود. برخی تولیدکنندگان در این کشور از اصول تجارت منصفانه پیروی می‌کنند؛ آن‌ها به کشاورزان دستمزد منصفانه پرداخت می‌کنند، از به‌کارگیری کودکان کارگر خودداری می‌کنند و در ارائه خدمات اجتماعی مانند مراقبت‌های بهداشتی و آموزش به جوامع محلی سرمایه‌گذاری می‌کنند. این رویکرد به ایجاد زنجیره تأمین اخلاقی و بهبود شرایط زندگی در مناطق روستایی کمک می‌کند.

نپال – گیاهان دارویی وحشی (مانند جَطامانسی، تیمور):
نپال صادرکننده انواع گیاهان دارویی است که اغلب توسط گروه‌های مردمی حفاظت از جنگل جمع‌آوری می‌شوند. این گروه‌ها طبق اصول تجارت منصفانه عمل می‌کنند و درآمد حاصل از فروش گیاهان را به‌طور برابر میان اعضا تقسیم می‌کنند، زنان را در فرآیند جمع‌آوری مشارکت می‌دهند، و روش‌های برداشت پایدار را برای حفظ منابع طبیعی و گونه‌های گیاهی دنبال می‌کنند.

هند – کشت تولسی (ریحان مقدس):
در هند، شرکت‌هایی مانند Organic India با کشاورزان خرد همکاری می‌کنند تا گیاه تولسی (Ocimum tenuiflorum) را طبق اصول تجارت منصفانه کشت کنند. این کشاورزان از قیمت خرید تضمین‌شده بهره‌مند می‌شوند، در فرآیند دریافت گواهی‌های ارگانیک حمایت می‌شوند، و به خدماتی مانند مراقبت‌های بهداشتی و آموزش برای خانواده‌های خود دسترسی پیدا می‌کنند، که در نتیجه باعث ارتقای امنیت معیشتی و توانمندسازی آن‌ها می‌شود.

بلغارستان – صنعت اسانس گل محمدی:
صنعت تولید و فرآوری گل محمدی در بلغارستان، به‌ویژه در منطقه «دره گل رز (Rose Valley)»، شامل تولیدکنندگانی است که دارای گواهی تجارت منصفانه هستند. در این سیستم، به کارگران فصلی دستمزد عادلانه پرداخت می‌شود، حقوق کار تضمین می‌گردد، و کشاورزی با شیوه‌های سازگار با محیط زیست انجام می‌گیرد. همچنین، بخشی از سود حاصل از این فعالیت‌ها به پروژه‌های توسعه‌ای در جوامع محلی اختصاص داده می‌شود، که منجر به رشد اقتصادی پایدار در مناطق روستایی می‌گردد.

مطلب تجارت منصفانه در صنعت گیاهان دارویی و معطر اولین بار در شبکه خبری آموزشی گیاهان دارویی منتشر شد.