۱. ترکیب اجزای فرّار (Volatile):
در رزینهای مخروطیان مانند کاجیان (Pinaceae)، مونوترپنها غالبترین ترکیبات فرّار هستند (۲۰–۵۰٪ از رزین). این مواد به شکل هیدروکربنی وجود دارند و نقش مهمی در ایجاد رایحه جنگلهای سوزنیبرگ و درخت کریسمس دارند. این ترکیبات همچنین میتوانند به عنوان آلایندههای جوی مطرح شوند یا بر چرخه نیتروژن خاک تأثیر بگذارند.
در مقابل، در بیشتر نهاندانگان – بهویژه در خانوادههای گرمسیری مانند Fabaceae (نخودیان) و Dipterocarpaceae – سزکوئیترپنها در بخش فرّار رزین غالباند. مثلاً ترکیب کاریوفیلن در بسیاری از این رزینها دیده میشود. رزین این گیاهان، به دلیل درصد بالای بخش فرّار، معمولاً سیالتر است و برای مصارف دارویی یا سوخت بهکار میرود.
۲. ترکیب اجزای غیرفرّار (Non-volatile):
رزینهای مخروطیان عمدتاً حاوی اسیدهای دیترپنی هستند که باعث افزایش ویسکوزیته (چسبناکی) رزین میشوند. مهمترین اسکلتهای مولکولی این ترکیبات شامل آبیتان، پیماران و لابدان است. این ترکیبات در صنایعی مانند تولید رُزین (روغن کاج) و حتی در تشکیل کهربا کاربرد دارند.
در نهاندانگان، بسته به خانواده، ترکیب بخش غیرفرّار متنوعتر است. در نخودیان، همچنان دیترپنهایی مانند اووزوئیک اسید یا زنگیبارییک اسید وجود دارند که رزینهای سخت تولید میکنند. اما در خانوادههایی مانند Burseraceae و Anacardiaceae، تریترپنها اسکلت غالب هستند؛ ترکیباتی پیچیدهتر مانند آمیرینها و لوپانها که خواص دارویی و معطر دارند.
۳. نقش دفاعی و کاربرد صنعتی:
رزینهای مخروطیان بهویژه در دفاع از گیاه در برابر آفات و بیماریها نقش مهمی ایفا میکنند. ترکیبات فرّار مانند مونوترپنها و سزکوییترپنها در این دفاع نقش فعال دارند. در صنعت نیز، از آنها برای تولید تربانتین و روغن چوب سدر استفاده میشود.
در نهاندانگان، بسته به نوع ترکیبات، کاربرد رزینها متفاوت است. برخی رزینها برای لاک و جلا، برخی برای دارو و برخی دیگر برای بخور (مانند کندر) استفاده میشوند. تنوع ترکیبات، بهویژه در خانواده Burseraceae، موجب تنوع کاربردهای آنها شده است.
۴. ساختار شیمیایی و تنوع زیستی:
رزینهای مخروطیان معمولاً ساختارهای مشخصتری دارند و در بین گونهها تفاوت کمی مشاهده میشود. اما رزینهای نهاندانگان – بهخصوص در خانوادههایی مانند Myoporaceae و Eremophila – ساختارهای شیمیایی بسیار متنوع و منحصربهفردی دارند. برخی از این ترکیبات حتی مسیرهای زیستی متفاوتی از مسیرهای معمول دارند و به طیف گستردهای از اسکلتهای شیمیایی منتهی میشوند.
توجه: این مطلب به صورت خودکار از
شبکه خبری آموزشی گیاهان دارویی
برداشته شده است. برای مشاهده نسخه اصلی، لطفاً
این آدرس را ببینید: %%POSTURL%%